تاریخ اندیشههای اقتصادی (13): مکتب سالامانکا
در سدهی شانزدهم میلادی، فرانسیسکو دیویتوریا، الهیدان و فیلسوف فرقهی دومینیکن که اهل شمال اسپانیا بود کوشید نوشتههای توماس آکویناس را با پیشرفتهای اقتصادی و اجتماعی نوین، نظیر فتح جهان مدرن و رشد مداوم جامعهی بازرگانی، همساز کند. دیویتوریا که تأثیرش عمدتا ناشی از آموزههایش بود در سال ۱۵۲۶ صاحب کرسی الهیات در دانشگاه سالامانکا شد. در آن دوران جمعی از الهیدانان گرد او جمع شدند و یک سنت فکری نوین را بنیاد نهادند. مکتب فکری آنها به «مکتب سالامانکا» مشهور شد و گاهی نیز نام سنت «مَدرسی ثانی» را بر آن نهادند.
بزرگترین نوآوری مکتب سالامانکا در حوزهی اقتصاد پول بود، این امر تا حدودی ملهم از سرازیرشدن فلزات گرانبها از قارهی آمریکا بود. آنها شاهد این بودند که چگونه افزایش عرضهی پول به افزایش قیمتها میانجامد، رابطهای که نخستینبار در دههی ۱۵۰۰ صورتبندی شد و قرنها بعد «نظریهی مقداری پول» نامیده شد. آنها همچنین تبیینهایی برای نحوهی تعیین نرخ مبادله ارائه کردند. پیروان مکتب سالامانکا توجیهاتی برای تعیین نرخ بهره برای وام در صورتی که دهندهی وام فرصتهای تجاری پرسودی را از دست داده باشد یا ریسک عدم بازپرداخت وام قابلتوجه باشد، عرضه کردند.
اندیشمندان مکتب سالامانکا نگاه مثبتی به گردش آزاد منابع از جمله پول، کالاها ، خدمات و افراد داشتند. نگاه لیبرال آنها به بازار رقابتی، که مشتمل بود بر فعالیتهای قیمتگذاری و بانکداری بدون دخالت سرسختانهی دولت، در تضاد آشکار با سنت مسیحی اولیه و فعالیت اقتصادی مشروع از منظر کلیسا بود. پیروان مکتب سالامانکا در نظریهی ارزش نیز نوآوریهای مهمی داشتند، آنها منکر این تصور شدند که قیمت واقعی یا «قیمت عادلانه»ی یک محصول را هزینههای تولید تعیین میکند. آنها به نفع یک نگاه مبتنی بر عرضه و تقاضا استدلال میکردند و تأکید داشتند که قیمتها عموما به ارزش سوبژکتیو محصول در نزد خریدار بستگی دارد. آنها اما معتقد بودند که دولت باید قیمت اقلام ضروری همچون نان و گوشت را تنظیم کند.
لیکن نوشتههای آنها فراتر از مناطق جنوب اروپا پراکنده نشد، بنابراین تأثیر مستقیمشان بر تحول اندیشههای اقتصادی بعدی اندک بود. اما پیچیدگی اندیشههای آنها برخی مورخان علم اقتصاد، همچون یوزف شومپیتر، را واداشت تا اهالی مکتب سالامانکا را پایهگذاران علوم اقتصادی به شمار بیاورد.
ترجمه از
Medema, Steven G, The Economics Book: From Xenophon to Cryptocurrency, 250 Milestones in the History of Economics, Union Square & Company, 2019.
کلمات کلیدی: تاریخ اندیشههای اقتصادی، مکتب سالامانکا، فرانسیسکو دیویتوریا
